Spraaksynthese

1 SITUERING Iemand die moeite heeft met spreken, kan voor communicatie baat hebben bij een artificiële stem, ook wel computerstem of synthetische stem genoemd. De techniek van de spraaksynthese hoeft niet altijd aangewend te worden voor personen met spraakproblemen, maar kent ook zinvolle toepassingen voor slechtzienden, blinden, dyslectici, personen met een motorische handicap, ... 2 BESCHRIJVING Spraaksynthese wekt een geluidssignaal op dat de menselijke stem zo goed mogelijk nabootst. Als een geschreven tekst, in de vorm van computercodes, als vertrekpunt dient, spreekt men van text-to-speech (TTS). Deze omzetting van tekst naar spraak vereist van de software een taalkundige achtergrond zodat rekening kan gehouden worden met intonaties, klemtonen en natuurlijke pauzes. 3 UITVOERINGEN Tot voor enkele jaren waren spraaksynthesizers elektronische apparaatjes (hardware) die op een computer of op een communicatietoestel aangesloten werden. Deze externe spraaksynthesizers worden nog zelden gebruikt. Ook de inbouwversies van de hardware, zoals ze geplaatst worden in sommige tekstcommunicatietoestellen (zoals bijvoorbeeld de Eurovocs in de LightWriter), verdwijnen stilaan. Spraaksynthesizers zijn op dit ogenblik bijna uitsluitend beschikbaar in de vorm van computerprogramma's; men spreekt dan van spraaksynthesesoftware. De redenen hiervoor zijn dat computers steeds krachtiger worden, een standaard ingebouwde geluidskaart hebben, in prijs dalen en dat de meeste toepassingen die gebruik maken van synthetische spraak computertoepassingen zijn. Spraaksynthesesoftware spreekt de elektronische teksten (bestaande uit letters, woorden, lettertekens, ...) die in een computer zijn opgeslagen, uit. De tekst wordt omgezet in synthetische (of kunstmatige spraak). Het resultaat (de voorgelezen tekst) wordt via de geluidskaart en de luidsprekers van de computer naar buiten gebracht voor de gebruiker. Voorbeelden van spraaksyntheseprogramma's zijn Fluent Dutch, RealSpeak en BrightSpeech. De spraaksyntheseprogramma's verschillen van elkaar in: De kwaliteit en verstaanbaarheid van het stemgeluid; Het aanbod van beschikbare talen. 4 TOEPASSINGEN Een spraaksyntheseprogramma functioneert slechts in combinatie met een ander programma, zoals een communicatieprogramma (voor personen met spraakproblemen), een vergrotingsprogramma (voor slechtzienden) of een schermuitleesprogramma (voor blinden). Spraaksynthese kent verschillende toepassingen: 4.1 Spraaksynthese als toepassing voor personen met spraakproblemen: Communicatiesoftware Communicatie op basis van prenten, foto's, symbolen,... De meeste communicatiesoftware is momenteel reeds uitgerust met spraaksynthese. Dit houdt in dat bij de symbolen die op het scherm verschijnen, ook een achterliggende boodschap kan uitgesproken worden, die niet vooraf moet opgenomen zijn (dit in tegenstelling tot communicatiesoftware met digitale spraak waarbij bij elk nieuw symbool de bijhorende boodschap moet opgenomen worden). Selectie van een symbool is voldoende om een woord of een zin te laten horen. De combinatie van communicatiesoftware met spraaksynthese biedt aan de gebruiker de mogelijkheid beroep te doen op een grote hoeveelheid (gesproken) woordenschat. Communicatie op basis van tekst Deze vorm van communicatie laat toe om ingetypte teksten te laten uitspreken en kent meerdere toepassingen: De gebruiker kan zelf tekst intikken en onmiddellijk laten uitspreken, per letter, per woord, per zin of delen van de tekst; Derden kunnen tekst intikken en deze opslaan; de gebruiker kan deze dan later laten 'horen' aan een andere communicatiepartner (bijvoorbeeld een verslag van de juf over een dag op school, ...); De gebruiker zelf kan tekst intikken als voorbereiding voor een later gesprek; hij kan deze opslaan onder een symbool of in een bestand, en op een later tijdstip laten uitspreken (bijvoorbeeld voorbereiding van een bezoek aan de bakker, voorbereiding van een familiebezoek om de communicatie vlot te laten verlopen, ...) . 4.2 Spraaksynthese als toepassing voor personen met visusproblemen: Vergrotingsprogramma's en schermuitleessoftware De huidige generatie bureaucomputers is krachtig genoeg om meerdere taken (lees: programma's) op een vlotte manier naast elkaar uit te voeren. Dit heeft tot gevolg dat meer en meer programma's die een computer toegankelijk maken voor personen met een visuele handicap gebruik maken van de bijkomende mogelijkheden van synthetische spraak. Bij slechtziende en blinde computergebruikers wordt de spraaksynthesesoftware aangestuurd door hun vergrotingsprogramma respectievelijk door hun schermuitleesprogramma. Een vergrotingsprogramma wordt door een slechtziende gebruikt om de tekst (en afbeeldingen) op het scherm te vergroten. De huidige vergrotingsprogramma's kunnen met behulp van spraaksynthesesoftware bovendien de boodschappen die op het scherm verschijnen uitspreken en hebben ook een functie om ganse teksten (bv. een MS-Word-document) voor te lezen. Schermuitleesprogramma's worden door blinden in het algemeen gebruikt om de tekst die op het scherm staat naar een brailleleesregel te sturen. In combinatie met een spraaksynthesprogramma kunnen de schermuitleesprogramma's de teksten ook laten uitspreken. In een andere toepassing van spraaksynthese voor blinden en slechtzienden, nl. een voorleesapparaat, wordt de gedrukte tekst eerst ingelezen door een scanner, vervolgens omgezet door een tekstherkenningsprogramma in computertekens en tenslotte door de spraaksynthesesoftware uitgesproken. Gerrit Van den Breede, Elly Besard