De ontwikkeling van het eBook in Nederland

Lezen met je mobieltje: de ontwikkeling van het eBook Nederlandse drukkers waren er al eind vijftiende eeuw niet zo zeker van of hun klanten wel goed wisten om te gaan met het boek als nieuw medium. In de boeken werd daarom nadrukkelijk uitgelegd hoe en wanneer de boeken gelezen moesten worden. Tot die tijd werd er naar verhalen zoals Reynaert die Vos vooral geluisterd. De schoolmeester, de verhalenverteller die we allemaal kennen heeft ook nu nog deze rol: "Ach, Tibeert, waarom bent u zo laf ... Waar komt deze schrik in uw hart vandaan? Tibeert schaamde zich en nam een sprong die hem flink wat narigheid bezorgde, want voor hij het wist, zat er een strik stevig om zijn hals." Doordat steeds meer mensen beschikken over een snelle internetverbinding begint nu ook het uitgeven van eBooks in Nederland op gang te komen. De lezer wordt overtuigd dat het lezen van eBooks een goed alternatief is voor de papieren versie. Het is een kwestie van tijd. Een boek op je beeldscherm Elektronische boeken zijn digitale versies van bestaande boeken, die te verkrijgen zijn via het internet. Om de boeken op de computer te kunnen lezen, is wel speciale, gratis, software nodig. De twee meest gebruikte pakketten zijn de Microsoft Reader en de Adobe Reader. Beide readers zijn in principe toegankelijk met vergroting, spraak en braille. Naast tekst zijn er allerhande toevoegingen mogelijk zoals een gesproken introductie door de schrijver, uitleg bij tekeningen of videobeelden. Marian, een vijftienjarige slechtziende leerling in het voortgezet onderwijs: "eBooks zijn ideaal voor vakken waarbij veel gebruik wordt gemaakt van grafieken, tabellen en formules. De docenten moesten voor mij altijd alle dingen, waarbij alleen spraak onvoldoende is, met het kopieerapparaat vergroten. Heerlijk dat dit nu allemaal niet meer nodig is." Een boek in je broekzak Aanbieders van de eBooks voeren bij het draagbaar maken van het digitale boek een tweesporenbeleid. Enerzijds wordt er ingezet op speciale eBook-readers, anderzijds op de reeds aanwezige organizers en mobiele telefoons. Bij de eBook-readers richten ze zich op de leesbaarheid van het beeldscherm: millimeterdunne oprolbare beeldschermen zouden op termijn het papier volledig gaan vervangen. Bij de organizers en mobiele telefoons richten ze zich op de multifunctionele inzetbaarheid: bellen, je agenda bijhouden, een spelletje spelen en daarbij een boek lezen. En dit allemaal op hetzelfde kleine schermpje. Bram, een blinde derdejaars student geschiedenis aan de universiteit: "Iedere dag zit ik twee uur in de trein, samen met mijn geleidehond, laptop en mobiele telefoon. Op de heenweg lees ik meestal een studieboek, op de terugreis een roman." De boekwinkel Het aanbod van Nederlandse e-boeken blijft steken bij enkele tientallen. Uitgevers zijn op dit moment druk bezig het auteursrecht te regelen. Gekeken wordt vooral op welke wijze het illegaal kopiëren van boeken kan worden tegengegaan. Daarnaast bekijken ook bibliotheken hun mogelijkheden op de digitale markt. Hoe kunnen zij inspringen op de ontwikkeling van het eBook. Er wordt bijvoorbeeld onderzocht op welke wijze de boeken via het internet kunnen worden uitgeleend. Voor wie het Engels beheerst, is het aanbod vele malen groter. Tienduizenden boeken, ook de nieuwste, zijn via het internet te downloaden. Doordat op de drukkosten, de opslagkosten, de distributiekosten en de verzendkosten wordt bespaard, zijn de boeken veel goedkoper dan de papieren versies. De lezer De voornaamste eBook-lezer van dit moment is de intensieve computergebruiker binnen het wetenschappelijk onderwijs en de ICT. Hij leest veelal informatieve boeken. De afname van romans en literatuur is vele malen minder. Toename in het internetgebruik en het goedkoper worden van de leesapparaten moeten ervoor zorgen dat het lezen van een eBook een succes wordt. De lezer moet over de psychologische drempel geholpen worden van het lezen met een apparaat. Geen dikke pil meer om te lezen en geen mooie, gebonden uitgave. Slechts een velletje elektronisch papier is wat er overblijft. De producenten en uitgevers zijn ervan overtuigd dat ook deze drempel genomen wordt. De verwachting is dat binnen tien jaar 90% van alle boeken digitaal beschikbaar zal zijn. Mijn moeder van negenenzestig: "Sinds twee jaar werk ik met de computer. In het dorpshuis heb ik een cursus internetgebruik gevolgd. Ik had nooit gedacht dat ik het zo leuk zou vinden iets met de computer te doen. Ach, ik zie mij ook nog wel eens een eBook lezen. Waarom zou ik niet?" Het boek van de toekomst Het toekomstige boek is een eBook. We worden allemaal over de psychologische drempel geholpen. Schrijvers, uitgevers, bibliotheken en de producenten van computers en software zullen ons weten te overtuigen. De boekenkast wordt steeds meer een verzamelobject dan een informatiebron. De lezer met een leeshandicap De ontwikkeling van digitale teksten stelt mensen met een leeshandicap voor het eerst in staat om gelijkwaardige toegang te krijgen tot informatie. De computer(aanpassing) verzorgt zonder tijdverlies en automatisch de aanpassing naar braille of spraak. In Nederland erkent de FNB het grote belang van deze ontwikkeling en maakt daar in de dienstverlening gebruik van. FNB. van analoog naar digitaal De invoering van Daisy markeert de omschakeling van analoge naar digitale gesproken lectuur in de dienstverlening van FNB. Daisyboeken zijn zowel op een aparte speler als op een pc af te spelen. In de toekomst zal het mogelijk zijn om via internet op ieder tijdstip uit de gehele collectie van de Anders Lezen Bibliotheken Daisyboeken te selecteren en online te lezen. Daisy De Daisytechniek wordt ontwikkeld door een groot internationaal consortium, bestaande uit producenten van gesproken lectuur en commerciële bedrijven. Het Daisyformaat is nu vastgelegd in een wereldwijd geaccepteerde standaard. De Daisystandaard beschrijft hoe gestructureerde, digitale documenten het best gemaakt en gelezen kunnen worden. In de eerste versies van Daisy lag de focus enkel op audioboeken. De laatste versie (Daisy 3) onderscheidt meerdere typen eBooks, variërend van 'enkel audio', 'audio en tekst' tot 'enkel tekst'. Naast audio en tekst is er in het Daisyconsortium nu ook aandacht voor multimedia. Open eBook Daarnaast is er de ontwikkeling van de Open eBook standaard door het Open eBook Consortium, parallel aan Daisy. Ook hier betreft het een consortium van allerlei organisaties dat tracht een standaard voor eBooks te ontwikkelen. Men onderkent in beide consortiums gelukkig de overlap van inspanningen en sprak reeds in 2000 de verwachting uit dat beide standaarden 'spoedig' in een enkele eBook-standaard zouden opgaan. Dit is nog niet gebeurd. Men blijft ijveren voor een integratie van de standaarden. Die integratie is van cruciaal belang voor mensen met een leeshandicap. PDF Los van deze standaarden in ontwikkeling is er PDF waarmee het bedrijf Adobe tracht haar eigen 'standaard' te vestigen voor eBooks. PDF is nu de populairste vorm om digitale teksten te verspreiden vanwege de rijke functionaliteit en lage kosten. PDF is echter een gesloten standaard (eigendom van Adobe) en ontworpen voor opmaak. Het biedt geenszins de openheid en toegankelijkheid van de op XML gebaseerde Open eBook- en Daisystandaarden. Gezien het grote (ook commerciële) belang van een werkelijke open standaard zal PDF niet DE eBook-standaard worden en op termijn verdwijnen. Ontwikkelingen bij FNB FNB gaat mee in deze veranderingen. Het produceren van hybride boeken (audio in combinatie met tekst) is nog enkel een kwestie van tijd, evenals het online distribueren van Daisyboeken. Voor mensen met een leeshandicap biedt de ontwikkeling van eBooks ongekende nieuwe mogelijkheden om zelfstandig te functioneren. Bron: INFOVISIE MAGAZINE Maart 2005 Auteur: Christiaan Pinkster - Visio TOVG (FNB)