Vergelijkende test vergrotingsprogramma's

1. Inleiding Vergroting blijft het belangrijkste hulpmiddel voor de slechtziende PC-gebruiker die zo optimaal mogelijk gebruik wil maken van de visus waarover hij beschikt. De Britse hulpmiddelenproducent Dolphin gooide zopas een nieuwe steen in de kikkerpoel in de vorm van versie 6 van haar vergrotingsprogramma's: Lunar, Lunar Plus en Supernova. Tijd dus voor een vergelijking tussen de nieuwe Supernova en de laatste versie van ZoomText Magnifier/Screenreader (waarvan ook alweer een nieuwe versie, nummer 9, in de steigers staat). We zetten eerst even de grootste veranderingen op een rijtje die de producenten zelf aankondigen in vergelijking met de vorige versie van hun producten: ZoomText Magnifier/Screenreader 8.1x: webzoeker, bureaubladzoeker, nieuwe vergrotingsfactoren tussen 1 en 2 maal, ondersteuning van PDF-formaat onder Windows XP (en mits wat configuratiewerk ook in andere Windows versies), regelvergrootglas. Supernova 6.0x: nieuwe interface, oplichten van de focus, document object module support (waaronder ondersteuning van PDF-formaat), lijstopsomming (voor Word en Excel), vergroting en spraak bij het inloggen, Orpheus 2 spraaksynthese. 2. Verantwoording productkeuze De aandachtige lezer zal wellicht terecht opwerpen dat het niet helemaal correct is om een product als ZoomText Magnifier/Screenreader (dat een combinatie van vergroting met spraakweergave biedt) te plaatsen tegenover Supernova (dat naast vergroting en spraak ook brailleweergave biedt). Om toch een eerlijke vergelijkingsbasis te creëren gaan we in dit artikel dan ook helemaal niet in op de braillefunctionaliteit van Supernova, die in een later testverslag aan de orde zal komen. De kritisch ingestelde lezer zal vervolgens, alweer volkomen begrijpelijk, opwerpen dat we in dit geval beter LunarPlus, het kleinere broertje van Supernova (dat geen brailleondersteuning biedt), hadden kunnen uittesten. Voor het leeuwendeel van de doelgroep van vergrotingsprogramma's is ook deze stelling correct, maar Lunar Plus ontbeert de extra internet-navigatiefuncties (waaronder de virtuele focus) en de uitgebreidere spraakondersteuning van Supernova. Omdat deze functies toch erg nuttig kunnen zijn voor slechtzienden die het maximum uit hun hulpmiddel willen halen, hebben we dus toch voor Supernova geopteerd. Ons standpunt aangaande de individuele keuze van het juiste vergrotingsprogramma is echter heel ondubbelzinnig. Wie nood heeft aan een vergrotingsprogramma met spraakondersteuning en daarbij zijn keuze laat vallen op de Dolphin producten, opteert enkel voor het duurdere Supernova indien hij ervan overtuigd is veel nut te kunnen puren uit de extra navigatiefuncties voor internet en/of de extra spraakondersteuning en indien hij bereid is een deel van het hulpmiddel uit eigen zak te betalen (want het refertebedrag dekt de kostprijs van Supernova lang niet volledig). In alle andere gevallen is Lunar Plus de verantwoorde keuze (ook al durven sommige leveranciers het wel eens omgekeerd adviseren!). 3. Algemeen Knoppenvenster Het eerste dat opvalt bij het opstarten van Supernova is ongetwijfeld het volledig vernieuwde knoppenvenster. Daar waar vroeger Supernova achterop hinkte op ZoomText, heeft deze de achterstand ruimschoots kunnen goed maken. Supernova heeft duidelijk meer werk gemaakt van zijn knoppenvenster en de logica ervan. Het is niet meer het gebruikelijke frustrerende zoeken naar de juiste instellingen, het bovenhalen van dikke handleidingen, maar het knoppenvenster wijst zichzelf uit, net zoals het knoppenvenster van ZoomText dit doet. Het knoppenvenster van ZoomText kan, in tegenstelling met Supernova, niet worden doorlopen met de tabtoets, wat toch zeer merkwaardig is voor een hulpmiddel. Vergroting ZoomText versie 8.1x voorziet nu ook drie vergrotingsfactoren tussen 1 en 2 maal (1.25, 1.50, 1.75). Daarmee doet hij nu (in beperkte mate) ook wat het kleinere broertje Bigshot (dat zich echter tot een heel andere doel groep richt dan de in dit verslag besproken producten) al jaren doet. De ervaring met slechtziende PC-gebruikers leert ons dat het ook zinvol zou zijn om deze tussenliggende vergrotingsfactoren ook tussen 2 en 3 maal te voorzien; een tip aan AI Squared voor versie 9. Supernova mist hier een beetje de boot en begint pas aan 2 maal vergroting. Deze vergroot wel tot 32 maal, terwijl ZoomText vergroot tot 16 maal. De afbakening tot 16 maal, zal slechts een beperking zijn voor enkelen. De functie 'vergroting via muiswiel' in ZoomText is een handigheidje om vlug de vergroting aan te passen, die heel handig kan zijn bij het internetgebruik, waar soms verschillende lettergroottes door elkaar worden gebruikt. Vergrotingsmodi Zowel ZoomText als Supernova voorzien een heel gamma aan vergrotingsmodi die voor beiden dezelfde zijn, maar waar Supernova ook nog een autolens-mogelijkheid voorziet. Ook ZoomText is op die kar gesprongen en heeft een nieuwe functie die een regel in het venster vergroot. Deze vergroot wat er onder zit en volgt de focus zodat menu's ook in die regel worden weergegeven, en is dus eigenlijk te vergelijken met de autolens-mogelijkheid van Supernova. ZoomText beschikt over de mogelijkheid om een klein gedeelte van het scherm vast te zetten. Supernova biedt deze functie niet maar voor de meeste vergrotingsgebruikers zal dat geen groot gemis zijn. Muispijl/cursor ZoomText beschikt over een aantal schema's om de muispijlaanwijzer en de tekstcursor te accentueren. Let wel, als de muispijl reeds in Windows is aangepast, kan dit invloed hebben op de weergave van de muispijl als deze in combinatie wordt gebruikt met een schema in ZoomText. Op het eerste zicht lukt dit niet bij Supernova, en ben je beperkt tot de aanwijzers van Windows. Dit blijkt niet zo te zijn. Als je in de muispijlinstellingen van Windows gaat kijken en je gaat bladeren, dan kan je een uitgebreide keuze maken in de map cursors van supernova. Toegegeven, het is een weet, maar het is een beetje omslachtig, zeker als je een grote voorstander bent voor het telkens veranderen van je muispijlaanwijzer. Deze optie had Supernova beter niet zo ver weggestopt. Supernova bevat de lichtkrant, die de tekst als één regel over het scherm laat glijden. U kan, terwijl u aan het lezen bent, de snelheid en de tekengrootte eenvoudig via sneltoetsen regelen. Zo wordt het lezen van een document een heel stuk comfortabeler en het laat je toe om even helemaal niets te doen, behalve volgen op het scherm. Opgelet, deze lichtkrant wordt spijtig genoeg niet ondersteund door spraak, maar het blijft een rustige manier van lezen. ZoomText voorziet de DocReader die de regelopmaak van de pagina gaat herschikken zodat de tekst tussen de zijkanten van het scherm wordt geperst en men enkel naar beneden moet scrollen om de volledige tekst door te lezen. Nadeel is hier dat de focus die het woord volgt zeer schokkerig reageert, waardoor het niet meteen aangenaam meelezen is. In ZoomText 7 was dit wel vloeiend, waardoor het nu zo jammer is dat deze mogelijkheid niet meer wordt geboden. Een andere functie van de DocReader is het weergeven van vergrootte tekst op één regel met daaronder een overzicht van het overgrote document. Verder bieden beide producten een goed werkende documentleesfunctie (die bij ZoomText 'AppReader' heet) die desgewenst een volledig document voorleest en gekleurde markering biedt voor het visueel volgen van de voorgelezen tekst. Kleurinstellingen ZoomText en Supernova lopen gelijk op, met dat verschil dat Supernova veel meer schema?s voorziet dan ZoomText. Of dit een handigheid is, weet ik niet, aangezien je bij beiden even gemakkelijk je eigen instellingen kan aanmaken. Supernova voorziet als extra nog een paar schema?s voor de focus en de regel, wat gemakkelijk is om even aan te vinken wanneer nodig. Traceren Supernova bezit de functie "Focus oplichten" zodat men de (virtuele) focus kan volgen in een dialoogvenster, in een webpagina,? Een aanrader, want soms kan het wel héél onduidelijk zijn om te weten waar de focus zich nu bevindt, en vooral als je met de tab-toets het hele venster moet doorlopen. ZoomText heeft deze functie niet en voorziet ook niets wat in die richting gaat, wat vooral voor sneltoetsgebruikers een gemis zal zijn. Sneltoetsen Tussen de versie ZoomText 8.0 en 8.1x zijn er weer enkele sneltoetsen veranderd. Zo is de sneltoets om te schakelen tussen de vergrotingsvensters veranderd van CTRL+SHIFT+W naar CTRL+SHIFT+Z. Dit was bij de omschakeling van ZoomText 7.0 naar ZoomText 8.0 reeds een punt van kritiek, maar ook nu worden we geconfronteerd met dit probleem. Geen probleem voor nieuwe gebruikers, maar de doorwinterde ZoomTextgebruikers moeten zich aanpassen. Voor het overige bieden beide vergrotingspakketten ruime bedieningsmogelijkheden via (door de gebruiker aanpasbare) sneltoetsen. Spraak ZoomText voorziet geen Nederlandstalige spraak, maar wel: TruVoice (Engels, Frans, Duits, Italiaans en Spaans), Microsoft Speech Engine (Engels) en IBM ViaVoice Text-to-Speech (Hoogduits, Frans, Italiaans, Spaans). Supernova wordt wel standaard met Nederlandse spraak geleverd: Orpheus 2. Van deze nieuwe versie hadden we verwacht dat de spraakkwaliteit sterk verbeterd zou zijn ten opzichte van Orpheus 1, wat echter niet het geval is. Dus, voor wie echt kwalitatief hoogstaande Nederlandstalige spraak verwacht, blijft de aankoop van een extra spraaksyntheseprogramma noodzakelijk. Leverancier Tieman Nederland wist ons te melden dat zij Supernova inclusief Nederlandssprekende RealSpeak synthesizer leveren. Om een eerlijke vergelijking tussen ZoomText Magnifier/ScreenReader enerzijds en de tandem Lunar Plus/Supernova anderzijds mogelijk te maken, nemen we in dit artikel een overzichtstabel op met de belangrijkste functionaliteiten van deze drie producten. 4 Productoverzicht Deze tabel bevat een overzicht van de belangrijkste kenmerken van ZoomText Magnifier/ScreenReader en van Supernova en kleinere broer Lunar Plus. Voor een uitgebreidere tabel kan u op de redactie terecht. Lunar Plus = L Supernova = S ZoomText MS = Z Vergroting - maximale vergroting: L 32x, S 32x, Z 16x - vergroting onder 2 maal: L nee, S nee, Z ja - instelling via muiswiel: L nee, S nee, Z ja Vergrotingsmodi - volledig scherm: L ja, S ja, Z ja - horizontale opsplitsing: L ja, S ja, Z ja - verticale opsplitsing: L ja, S ja, Z ja - vergroting in venster: L 1 venster, S 1 venster, Z tot 4 vensters - lens / autolens: L ja/ja, S ja/ja, Z ja/nee - regelvergroter: L nee, S nee, Z ja - locator: L met 6 schema's, S met 6 schema?s, Z met 3 schema?s Leesfuncties - lichtkrant:: L ja, enkel vergroting, S ja, enkel vergroting, Z ja, eerder op spraak gericht - documentleesfunctie met spraakondersteuning: L ja, S ja, Z ja (AppReader + DocReader) - extra's: S virtuele focus, Z Dektop Finder Web Finder Zichtbaarheidinstellingen - schermkleuren: L 22 schema's, S 22 schema's, Z 7 schema's - muisaanwijzer: L 6 schema's, S 6 schema's, Z 5 schema's - cursor: L 10 schema's, S 10 schema's, Z 3 schema's - regel: L 5 schema's, S 5 schema's - focus: L 3 schema's, S 3 schema's Spraakondersteuning - GUI informatie: L ja, S ja, Z ja - Type-echo: L ja, S ja, Z ja - Muis-echo: L ja, S ja, Z ja - mate van ondersteuning: L basis, S zeer uitgebreid, Z basis Prijzen [1] - volledig pakket: L 665 euro S 1395 euro [2], Z 539 euro - upgrade vanaf vorige versie van zelfde pakket, L 135 euro (v5), 270 euro (v4), S 280 euro (v5), 390 euro (v4), Z 195 euro Opmerkingen: [1] Bronnen van de opgegeven richtprijzen voor de eindgebruiker: Dolphin (voor Lunar Plus en Supernova) en AI Squared (voor ZoomText) [2] Deze prijzen gelden voor de Standard-versie van Supernova; de Pro-versie is nog een stuk duurder en wordt in dit artikel niet besproken omdat ze slechts voor een zeer kleine doelgroep noodzakelijk is. 5 Toepassingen Werken met Windows ZoomText heeft vanaf versie 8.1 de functie "Bureaubladzoeker". Dit maakt het mogelijk om alles wat zich op het bureaublad bevindt, te laten weergeven in een dialoogvenster, van waaruit je de verschillende programma's kan openen. Werken in een Excel-document Supernova voorziet extra functies die je helpen om wat bijkomende informatie op te vragen. Zo kan je een lijst oproepen met de verschillende linken en hoofdingen van je Excel-document en een lijst met de werkbladen die zich in je werkmap bevinden. Werken in een Word-document Net zoals in Excel onder Supernova kan je ook hier een lijst oproepen waarin de hoofdingen (op basis van de opmaakprofielen) opgesomd staan. Zo kan je op een eenvoudige en vlugge manier een overzicht krijgen van de structuur van het document. Lezen van documenten in PDF-formaat Het gebruik van PDF's wordt volgens de producenten ondersteund in beide programma's. In ZoomText kan je, door de AppReader te activeren, het document laten voorlezen door op de tekst te klikken. In Supernova kregen we PDF echter niet aan de praat. Internetgebruik Supernova gebruikt de virtuele focus om de internetpagina te doorlopen. Men kan het tabgebruik volgen en springen van link naar link, van veld naar veld,... De focus wordt netjes omrand (naargelang de instellingen) zodat je niet steeds hoeft te zoeken waar die focus nu weer is. ZoomText heeft deze functie niet, maar voorziet wel een Webzoeker. Hierin worden alle links in een dialoogvenster opgesomd. Deze kan je activeren met een sneltoets, dit in tegenstelling tot de link navigator van Supernova, die je moet activeren door eerst naar de menubalk te gaan. Door te klikken in de internetpagina kan je met de ZoomText AppReader de gewenste informatie laten voorlezen. Deze reageert onmiddellijk en je moet dus niet eerst de hele pagina doorlopen. Klik hier voor het vervolg.